معرفى اجمالى حوزه علميه قم
ساليانى است كه شهر مقدس قم رسما به عنوان مركز علمى و فرهنگى جهان تشيع مطرح است و اين به واسطه اجلال نزول مراجع عظام تقليد و عالمان دين و تشكيل حلقات دروس حوزه در سطوح عاليه است و از آن جا كه طلاب علوم دينى در حين تحصيل همزمان به تدريس و تأليف و همچنين كارهاى تحقيقى مى پردازند، همين امور موجب شده است كه سطوح متوسط و حتى سطوح اوليه علوم ديني نيز در اين شهر علم و اجتهاد داير شود. البته اين رونق علمى در حوزه مقدس قم را ائمه معصومين (ع) نيز پيش گويى كرده بودند، از جمله اين كه امام صادق(ع) فرمود:... زمانى مى رسد كه از قم علم و دانش به ديگر شهرها از شرق تا غرب منتشر مى شود، تا جايى كه اين شهر بر شهرهاى ديگر دليل و اسوه گشته و تا آن جا كه هيچ كس درزمين نيست كه از قم به او بهره هاى علمى و دينى نرسد. آن گاه است كه زمان ظهور حجت خدا و قائم ما فرا مى رسد.
(بحارالانوار، ج 60، ص 213.)
به نظر مى رسد فعاليت هاى علمى و مذهبى در اين شهر مقدس به زمانى كه بر مى گردد اشعريون براى عمران و آبادانى و يا امنيت خود به اين منطقه روى آوردند و سنگ بناى مسائل علمى و مذهبى در اين شهر به دست عالم فقيه، و محدث نامدار عبدالله بن سعد اشعرى گذارده شد و سپس توسط عالمان بزرگوارى چون ابراهيم بن هاشم قمى ،« ابن بابويه» و زكريا بن آدم و احمد بن اسحاق قمى (ره) و ديگران از اصحاب ائمه معصومين(ع) رشد يافت، و بازار علم و ادب و نقل حديث در اين مركز شيعى رونق گرفت، تا جايى كه معروف است منقولات رجال حديث قم مورد امضاي ائمه معصومين (ع) بود. متقابلا علماي قم نيز با سخت گيرى و دقت تمام ناقلان تاريخ و حديث ر ابه زودى تأييد نمى كردند و حتى افراد ساده انديش و سست عقيده در نقل حديث را از اين شهر اخراج مى نمودند.
پس از گذشت ساليان متمادى از اين روش با حضور مرحوم ميرزاى قمى (ره) آن عالم فرزانه و سترگ توجه حكومت قاجار و شاهان اين سلسله به اين شهر مقدس بيش تر مى شود. هجرت مرحوم ملاصدرا آن فيلسوف بزرگ وحكيم متأله از شيراز و سكنا گزيدن ايشان در كهك قم برگ ديگرى از تاريخ علم و حكمت در اين شهر است و همچنين اقبال و اسكان حكيم نامدار مرحوم فيض كاشانى (ره) و تأسيس مدرسه مباركه فيضيه در جوار حرم مطهر و ملكوتى حضرت فاطمه معصومه (س) نشان از رشد فكرى و انديشه مردم و رغبت طلاب علوم ديني به اين شهر مقدس است.
اما از اواخر دوره قاجاريه و شروع دوره پهلوى، حوزه مقدس نجف اشرف با توسعه و رونق شگفت انگيز خود مركز اجتماع فرهيختگان فقه و فقاهت گرديد و تمام توجهات به آن شهر مقدس معطوف گشت و تبعا يك رخوت و سستى در حوزه مقدس قم پيش آمد و طلاب و عالمان ساكن در اين شهر باسختى زياد، دور از درياى علم (در حوزه نجف اشرف) با اندوخته هاى علمى و با آميزه اى ازغيرت ملى و يا از باب احساس تكليف از پرچم و چراغ علم و فضيلت نگهبانى مى نمودند. با مهاجرت مرحوم آيت الله العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى يزدى (ره) در سال 1315 شمسى از اراك به قم و تشكيل جلسات و دروس حوزوى، غبار غربت از اين حوزه مقدس برداشته و روحى تازه در كالبد دانش پژوهان و طلاب اين شهر مقدس دميده شد.
تأسيس مدرسه دارالشفا در مجاورت مدرسه فيضيه نشانه اقبال طلاب جوان به اين حوزه مقدس بود واز آن سال ها ديگر در كنار حوزه علميه نجف نام حوزه علميه قم به طور جدى مطرح بود. پس ازارتحال مرحوم حاج شيخ عبدالكريم (ره) مجددا هاله اى از غربت اما زودگذر بر تارك اين حوزه مقدس سايه افكند.
اما علماي ثلاث يعنى مرحوم آيت الله حجت (ره)، مرحوم آيت الله سيد محمد تقى خوانسارى (ره) و مرحوم آيت الله سيد صدر الدين صدر(ره) اين علم را دست به دست گرداندند تا اين كه اين دوره نيز با سختى هايش گذشت. در سال 1322 با هجرت نورانى حضرت آيت الله العظمى حاج آقا حسين طباطبايى بروجردى اعلى الله مقامه الشريف و تشكيل درس عالمانه و عميق ايشان وكرسى هاى دروس علما و فضلاي گرانقدر و فعاليت هاى فرهنگى و اجتماعى ديگر در حوزه مقدس قم كه از طرفى با رحلت مرحوم آيت الله العظمى حاج سيد ابوالحسن اصفهانى (ره) (در نجف اشرف) و ارجاع مرجعيت عامه شيعه به عالم وارسته حوزه قم يعنى آيت الله العظمى بروجردى (ره) و اقبال عمومى طلاب به مراجعت به وطن و بهره مندى ازفيوضات معنوى و علمى آن عالم و فقيه بزرگ، اهميت و منزلت حوزه علميه قم را به اوج رسانيد. از آن سال هابه بعداين حوزه مقدس در عرض و رديف حوزه نجف مورد توجه بود، گر چه پس از ارتحال حضرت آيت الله بروجردى (ره) فراز و نشيب هاى ديگرى ايجاد شد و در اين دوره تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى مجدداً مهاجرت هاى محدودى از سوى طلاب به نجف اشرف آغاز شد خصوصاً كه سياسيت هاى رژيم منحوس پهلوى عليه حوزه مقدس قم شدت گرفت .با آغاز نهضت امام خمينى در خرداد 1341 و قيام خونين طلاب و مردم و سركوب شدن آن قيام يك آرامش قبل از طوفان بر حوزه قم حاكم شد گرچه مبارزات مخفيانه ادامه داشت و علماي اعلام ـ حضرات آيات عظام، گلپايگانى و اراكى (ره) ونجفى مرعشى(ره) و علماي ديگر مسائل حوزه رارهبرى مى نمودند. سال 1357 با پيروزى انقلاب اسلامى ايران به رهبرى خردمندانه امام خمينى (ره) و شروع جنگ تحميلى حكومت بعثى عراق عليه ملت و ميهن اسلامى ايران و مبارزه ددمنشانه آن رژيم بعثى با حوزه مقدس نجف اشرف و به شهادت رساندن و يا اخراج و تبعيد و شكنجه عالمان برجسته حوزه نجف، نهايتا پناهگاه اين عالمان و فقيهان شهر مقدس قم گشت و هم اكنون به بركت معنوى حضرت فاطمه معصومه (س) مجمع بزرگى از مراجع و آيات عظام و فقيهان و مجتهدان در اين شهر نورانى و ملكوتى ايجاد شده است كه مورد توجه جهانيان است. بحمدالله هم اكنون حدود هزاران نفر ازطلاب و دانش پژوهان علوم اسلامى در اين حوزه مقدس اشتغال دارند كه با زعامت مراجع عظام و مديريت مركزى برنامه ريزى هاى خاصى براى توسعه وبارور نمودن هر چه بيشتر علوم تخصصى و اسلامى در حال انجام است كه آينده روشن و بالنده ترى را نويد مى دهد .
در گوشه و كنار اين شهر علمى وجود مدارس علميه مختلف ديده مى شود كه جمعا به حدود 50 مدرسه علميه مى رسد

http://www.masoumeh.com/far/page.php?page=7&id1=5&href=8

 

از نخستين شهرهايى است كه در ايران مذهب تشيع را پذيرفت و از ربع آخر قرن اول هجرى فرهنگ شيعى فرهنگ مردم اين ديار شد مردم آن نخستين كسانى بودند كه براى امامان(ع) خمس فرستادند و ائمه شيعه بارها از اهل قم و اين سرزمين مقدس اسلامى به عظمت‏يادكردند.

امام على(ع) مى‏فرمايد:

«سلام اللّه على اهل قم و رحمة اللّه على اهل قم... هم اهل ركوع و خشوع و سجود و قيام و صيام. هم الفقهاء العلماء الفهماء. هم اهل الدين و الولاية و حسن العبادة صلوات اللّه عليهم و رحمة اللّه و بركاته.»

«سلام خدا بر مردم قم... آنان اهل ركوع و سجود و خشوع و نماز و روزه‏اند آنان فقيهان، عالمان و هوشمندانند آنان ديندار و دوستدار خاندان پيامبر(ص) و اهل عبادتهاى شايسته‏اند درود خدا و رحمت و بركت بر او و بر آنان باد.»

دوره اول

نخستين دوره از حوزه علميه قم به عصر امامت و شاگردان حوزه‏هاى درس ايشان اختصاص دارد كه پس از اخذ علم و توانايى در نشر فرهنگ اسلامى، قم را به عنوان پايگاه شيعه انتخاب نموده و در آن به ترويج مكتب علوى پرداخته‏اند.

قم در قرن سوم هجرى مركز نشر حديث اماميه گرديد و آن زمانى است كه كوفه به عنوان نخستين پايگاه شيعى نفوذ خود را از دست داد و محدثانى بسان «حسين بن سعيد اهوازى‏» و برادرش ابتدا به اهواز و از آنجا به قم آمدند.

دوره دوم

اين دوره به دو قرن چهارم و پنجم هجرى اختصاص دارد كه شاگردان دوره اول يا شاگرد شاگردان آنها مى‏باشند.

در قرن چهارم رونق حوزه علميه رى حوزه علميه قم را تحت الشعاع قرار داد چرا كه با وجود شخصيتهايى چون شيخ صدوق در رى دانشجويان اسلامى رى را بر قم ترجيح مى‏دادند ليكن نبايد از خاطر دور داشت كه سيره علمى محدثان اسلامى بر اين بوده‏است كه در شهرى بخصوص ساكن نباشند و با مسافرتهاى خويش علاوه بر نشر احاديث معصومين(ع) به فراگيرى احاديث از اساتيد فن همت گمارند لذا دانشمندان حوزه رى و قم نوعى تبادل فرهنگى داشتند و شايد از اين روست كه مورخين تاريخ قم و رى، برخى از دانشمندان اين دوره رابه شهر خويش منسوب مى‏دارند.

با اين حال شيخ آقا بزرگ تهرانى در طبقات اعلام الشيعة نام دهها دانشمند قمى را در اين دوره ذكر كرده‏است.

بدين ترتيب دوره دوم حوزه علميه قم را گروه كثيرى ازمحدثان و فقهاى شيعه شكل داده‏اند كه شاگردان دوره اول و اساتيد علماى شيعه قرن پنجم بوده‏اند.

دانشمند متتبع شيخ عبدالكريم ربانى شيرازى 252 تن از اساتيد و 27 تن از شاگردان شيخ صدوق را در مقدمه «معانى الاخبار» (چاپ مكتبه صدوق) نقل كرده‏است.كتب شيخ صدوق كه در اين دوره نگارش يافته‏است از مهمترين كتب اماميه شناخته مى‏شود و اگر ثمره تحرك علمى اين دوره را فقط به كتب شيعه اختصاص دهيم بايد آن را ارج نهاد چرا كه شيخ صدوق توانست آثار روايى شيعه از پيشينيان را به ارث برد و با تاليف سيصد كتاب مبانى اسلامى را با مهارتهاى قابل تحسين تدوين نمايد.

دوره سوم

اين دوره از قرن ششم تا قرن نهم هجرى را شامل است‏حوزه علميه قم در اين دوره از وضع مناسبى برخوردار نبود و مردم آن بارها قتل عام شده و شهر روبه ويرانى نهاد. هر چند مدتى نيز پايتخت تيموريان بود.

در تاريخ قم به قتل عامها و تخريب شهر بر مى‏خوريم ولى شايد حمله مغول در سال 631 از ويرانگرترين نوع آن قتل عامها و تخريبها به شمار رود كه تا عصر تيموريان باقى بوده و زكرياى قزوينى و حمداللّه مستوفى به آن اشاره كرده‏اند و تنها تاسيس «مدرسه رضويه‏» به اين دوره نسبت داده شده‏است.

با اين حال شيخ آقا بزرگ در طبقات اعلام الشيعه متجاوز از سى تن از دانشمندان قرن ششم را نام برده‏است كه رقم آنان در قرن هفتم به سه نفر تقليل يافته‏است و در قرن ششم تنها يك نفر نام برده و هفت تن از علماى قم را در قرن نهم ذكر كرده‏است بدين ترتيب ركود علمى از قرن ششم شروع شد و در قرن هفتم و هشتم با حضور سلسله‏هاى ويرانگر مغول و تيموريان رشد كرد در قرن نهم علماى قم با اخذ تدابير زيركانه به مقابله با ركود فرهنگى برخاستند و در صدد تحكيم پايه‏هاى علمى در حوزه پرسابقه قم برآمدند.

دوره چهارم

اين دوره از قرن دهم شروع مى‏شود و تا قرن سيزدهم معاصر با سلسله‏هاى صفويه افاغنه، افشاريه، زنديه، و قاجاريه امتداد مى‏يابد.

نخستين بخش از اين دوره معاصر با سلسله صفويه است كه با مهاجرت علماى شيعه جبل عامل لبنان به ايران و نشر تفكر اصولى شيعه همراه بوده‏است و آن زمانى است كه در چند سال اول دولت صفوى چنين تشخيص داده شده‏بود كه منصب حكومت از آن ولى فقيه است ليكن پس از چندى اين تفكر به فراموشى سپرده‏شد كه با بازگشت دانشمندان فرزانه‏اى بسان محقق كركى به عتبات عاليات همراه بود حوزه علميه اصفهان به موجب توجه صفويان از پرتحرك‏ترين حوزه‏هاى جهان تشيع در اين دوره است با تاسيس مدارس شيعى در اصفهان و ديگر شهرهاى ايران چون قم، شيراز، قزوين و مشهد دانشهاى دينى و تفكر شيعى و از آن جمله علوم عقلى - فلسفه و كلام - رو به رشد گذاشت.

با رشد اخبارى‏گرى در حوزه اصفهان نه تنها علماى اصولى اين حوزه را ترك كردند بلكه برخى از دانشمندان علوم عقلى نيز از اين ديار رانده شدند. فيلسوف پرآوازه صدرالدين شيرازى مشهور به «ملا صدرا» در اين زمره قرارداشت.

هجرت صدر المتالهين شيرازى از اصفهان به قم هر چند موجبات ركود علوم عقلى را در حوزه اصفهان به همراه داشت ولى باعث رونق دانشهاى عقلى در حوزه علميه قم گرديد و با پرورش شاگردان و تاليفات خويش زمينه پذيرش تفكر اصولى را در اين حوزه فراهم ساخت; درحالى كه حوزه قم تا قبل از اين دوره بيشتر مهد پرورش محدثان شيعه بود و البته نبايد اين نكته را ناديده گرفت كه محدثان قم خود از آن فرزانگانى بودند كه هر حديثى را براحتى قبول نمى‏كردند و در مقابل برخى كه به نقل روايات ضعيف مى‏پرداختند عكس العمل نشان مى‏دادند چنانكه «احمد بن محمد بن خالد برقى‏» «سهل بن زياد آدمى رازى‏» و «ابوسمينه محمد بن على صيرفى‏» از سوى «احمد بن محمد بن عيسى‏» بزرگ عالم قم از اين شهر تبعيد شدند و سال 255 ق به نام سال تبعيد محدثان و علما از قم شهرت يافت بعدها خالد برقى رابه قم بازگردانيدند ولى آن دو نفر ديگر همچنان در تبعيد به سربردند بعلت تبعيد اين افراد نقل روايات از راويان ضعيف و يا شهرت به غلو در حق ائمه(ع) بود.

صدرالمتالهين محمد بن ابراهيم شيرازى (979 - 1050ق.) از فلاسفه و متكلمان و مفسران شيعه است كه در اين دوره مى‏زيسته‏است و دوران حضورى وى در حوزه علميه قم مقارن با عصر گوشه‏گيرى و انقطاع اوست كه به پرورش شاگردان و تاليف و تصنيف پرداخته و تامل در علوم را بر آميزش با مردمان ترجيح داده‏است.

ظهور علم اصول

چنانكه گذشت‏حضور حكماى الهى در اين دوره از حوزه علميه قم باعث ظهور علم اصول در آن گرديد چرا كه فلاسفه‏اى چون صدرالمتالهين شيرازى زمينه انديشه آزاد را در حوزه قم ايجاد كرده بودند لذا ميرزاى قمى قدس سره(1151 - 1231) پس از تحصيل در عتبات عاليات و بهره‏مندى از اساتيد فقه و اصول حوزه علميه نجف اشرف و كربلا بسان وحيد بهبهانى دامنه اصول فقه را از عتبات عاليات به قم كشاند و آن زمانى بود كه پس از بازگشت از عراق حوزه اصفهان و شيراز را مناسب مقام خويش نيافت و وقتى وارد حوزه علميه قم شد تشنگان معارف جعفرى را با فقه شيعى و مبانى اجتهادى آن آشنا ساخت و مرجع دينى شيعيان در عصر خود شد و با تاليف و تدريس اصول استنباط و منطق اجتهاد به محقق قمى مشهور گرديد. كتاب «القوانين المحكمة فى علم الاصول‏» از مهمترين كتب وى مى‏باشد كه تا زمان ما از كتب درسى حوزه‏ها محسوب مى‏گرديد.

بدين ترتيب اگر هشام بن حكم (متوفى 199 ق.)، «يونس بن عبد الرحمن‏»، «ابوسهل نوبختى‏»و «حسن بن موسى نوبختى‏» را كه از اصحاب ائمه(ع) بودند نخستين دانشندان شيعى و مؤلفان علم اصول و ترويج دهندگان آن بدانيم ميرزا ابوالقاسم قمى در آن رديف از چهارمين دوره مدرسه اصول شيعه است كه حوزه علميه قم را براى تربيت دانشمندان علم اصول برگزيده است; هر چند پيش از وى سيد مرتضى حوزه علميه بغداد را براى اين مقام انتخاب كرده‏بود و شيخ طوسى در مرحله نخست‏حوزه نجف و در مرحله دوم حوزه علميه قم از پركارترين حوزه‏هاى شيعه دراين علم شريف بوده‏اند; اگر چه فرزانگانى بسان «فاضل تونى‏» در حوزه علميه مشهد نيز به اين علم پرداخته و با تبحرى كه داشته‏اند مخالفان اخبارى را پاسخ داده‏اند.

حضرت آية اللّه العظمى ميرزا ابوالقاسم قمى قدس سره با سعى وافرى كه در ايجاد جنبش اصولى از خود نشان‏داد احياگر علم اصول در حوزه علميه قم شناخته‏شد و با پرورش شاگردانى بسان «سيد محمد باقر حجة الاسلام‏» «حاج محمد ابراهيم كلباسى‏»، «آقا محمد على هزار جريبى‏»، «آقا احمد كرمانشاهى‏»، «سيد محمد مهدى خوانسارى‏»، «سيد على خوانسارى‏»، «ميرزا ابوطالب قمى‏»، «حاج ملا اسد اللّه بروجردى‏»، «حاج ملا محمد كزازى‏»، تفكر اصولى را از حوزه قم به حوزه‏هاى اصفهان، قمشه و كرمانشاه انتقال داد و با نوآورى‏هاى خويش تحولى شگرف به حوزه قم بخشيد و سالها ركود و سكوت را به عصر طلايى جهاد و اجتهاد تبديل نمود.

دوره پنجم

اين دوره از اواخر قرن سيزدهم شروع مى‏شود و تا عصر حاضر امتداد مى‏يابد. نقطه تحول اين دوره از زمانى آغاز مى‏شود كه حضرت آية اللّه العظمى حائرى قدس سره در اين حوزه مسكن گزيد و با انفاس قدسيه خويش حوزه علميه قم را جانى تازه بخشيد و به «آية اللّه مؤسس‏» شهرت يافت.

پيش از آية اللّه حائرى علامه مجاهد آية اللّه شيخ محمد تقى بافقى يزدى از نجف اشرف به قم مهاجرت كرد و با هماهنگى بين دانشمندانى چون‏«آية اللّه حاج شيخ ابوالقاسم كبير قمى‏» و «آية اللّه حاج شيخ مهدى‏»و «آية اللّه حاج محمد ارباب‏» مقدمات تاسيس حوزه را فراهم‏آورد آنان پس از بحث و بررسى به اين نتيجه رسيدند كه فردى خارج از قم به اين شهر آمده رايت علم و فقه را در حوزه برافرازد شخصى كه خود از جهات علمى و تقوايى به مدارج عالى كمال نايل آمده و توانايى رهبرى و رياست‏حوزه علمى شيعه را داشته‏باشد اين شخصيت برجسته كسى جز آية اللّه شيخ عبدالكريم حائرى نبود دانشمند فرزانه‏اى كه از محضر اساتيد عتبات عاليات بهره برده و به درياى علوم اهل بيت(ع) پيوسته بود.

هجرت آية اللّه حائرى از اراك به قم و سامان بخشيدن به نظام آموزشى آن به اندازه‏اى اهميت دارد كه حضرت امام قدس سره حضور نيافتن ايشان در آن دوره را برابر با از ميان رفتن اسم و رسم مسلمانى دانسته‏اند.

چه آنكه بيانات حضرت روح‏اللّه همواره دور از مبالغه است و تاريخ اين دوره برابر با تهاجم به پيكره دين اسلام مى‏باشد و از اين روست كه آية اللّه حائرى را آية اللّه مؤسس مى‏نامند. زيرا بى‏حضور ايشان نه تنها از حوزه علميه قم اثرى نمى‏ماند بلكه آيين توحيدى نيز رخت برمى‏بست.

نزديكى حوزه علميه قم به مركز باعث‏شد كه رهبر شيعيان و مرجع تقليد آنان بر اصول سياست گذارى دولتها نظارت داشته‏باشد و اگر اصلى با موازين اسلامى موافق نباشد به مخالفت پردازد و اين پايه گذارى نهضت علمى در قم به متابعت از تشكل حوزه در شهر سامرا بود كه در نزديكى بغداد (مركز عراق) جاى گرفته‏بود.

نخستين سال تاسيس حوزه علميه قم مقارن با تبعيد برخى از مراجع عظام و نوابغ قرن چهاردهم هجرى از عتبات به ايران بود.

1 - آية اللّه سيد ابوالحسن اصفهانى

2 -آية اللّه ميرزا حسين نائينى

3 - آية اللّه سيد على شهرستانى

4 - آية اللّه سيد عبدالحسين حجت كربلايى

5 - آية اللّه شيخ محمد حسين اصفهانى غروى

6 - آية اللّه شيخ مهدى خالصى

از جمله دانشمندانى بودند كه به همراه برخى از شاگردانشان به ايران تبعيد و در حوزه قم ساكن شدند.

سال 1363 ق. برابر با ورود حضرت آية اللّه العظمى بروجردى قدس سره به حوزه علميه قم بود هر چند ايشان در زمان آية اللّه مؤسس از سوى وى به قم دعوت شده‏بود ليكن كناره‏گيرى از مناصب اجتماعى را ترجيح داده، دعوت آية اللّه حائرى را اجابت نكردند تا در اواخر سال 1363 ق. دوران رياست‏سه مرجع بزرگوار - خوانسارى، حجت، صدر - به قم آمده، در حوزه علميه قم اقامت اختيار كردند.

حضرت آية اللّه بروجردى علاوه بر علوم اسلامى چون فقه و اصول و رجال و حديث در فلسفه و كلام و هيات يدى طولانى داشت وخود تا پيش از ورود به حوزه علميه قم به تدريس فلسفه مشغول بود و با ورود به قم تدريس فقه و اصول را آغاز نمود كه درس اصول شش سال دوام يافت و درس فقه را تا آخرين روزهاى حيات تدريس نمود.

حضرت آية الله العظمى امام الموسوى الخمينى از مراجع تقليد شيعه و از بزرگانى بود كه پس از آية الله بروجردى رهبرى حوزه علميه قم را به دست گرفت امام خمينى ضمن تدريس و تعليم دانشجويان علوم دينى مبارزات سياسى خود را بر عليه رژيم منحوس پهلوى ادامه داد تا اينكه توسط نظام حاكم به خارج از وطن خويش تبعيد شد.

«حضرت آية الله سيد شهاب الدين حسيني مرعشى نجفى‏» از دانشمندان فرزانه‏اى است كه بنا به درخواست آية الله مؤسس به قم آمد و به تربيت دانشجويان دينى پرداخت همزمان با ايشان آية الله العظمى سيد محمد رضا گلپايگانى و آية الله شيخ محمد على اراكى از اساطين بزرگ حوزه عليه قم بودند كه زعامت و مرجعيت مردم و حوزه قم را به عهده گرفتند علاوه بر اين مراجع بزرگوار در اين دوره رجال علم و دانشمندانى در علوم مختلف اسلامى حوزه قم را مركز دانش‏پژوهى و تعليم و تربيت قرار داده‏اند و مدرسان و مجتهدان و مبلغان دوره آينده را تربيت مى‏كنند كه ما فعلا از ذكر نام آنها صرف نظر كرده و در بخش معرفى علماى قم مفصلا آنها را معرفى خواهيم كرد.

حوزه فلسفى قم

با توجه به اينكه بحثهاى عميق فلسفى در كلام پيشوايان شيعه وجود داشت‏حوزه‏هاى علميه جهان تشيع بيش از حوزه‏هاى اهل سنت به فلسفه روى آوردند و چون ايران مكتب تشيع را پذيرفته بود پس از«شيخ الرئيس ابن سينا» حوزه فلسفى به ايران انتقال يافت و قريب به اتفاق فلاسفه بزرگ جهان اسلام از ميان شيعيان و ايرانيان برخاست دوره چهارم از حوزه علميه قم نخستين دوره از پيدايى حوزه فلسفى در اين شهر مقدس است كه با هجرت «صدر المتالهين شيرازى‏» (979 - 1050) و تربيت‏شاگردانى چون «فيض كاشانى‏» «فياض لاهيجى‏» به وجود آمد و با دانش اندوزى «قاضى سعيد قمى‏» ادامه يافت.

علامه طباطبايى كه خود از شاگردان حوزه فلسفى نجف اشرف و از اساتيد حوزه قم در دوره پنجم است تاريخ فلسفه اسلامى را اين گونه بيان مى‏دارد:

«نظر به اينكه بحث‏شيعه در حقايق معارف با روش تحليل و انتقاد و كنجكاوى عقلى آزاد بود و بحثهاى عميق فلسفى در كلام پيشوايان اين طايفه به حد وفور وجود داشت اين طايفه نسبت به بقيه طوايف اسلامى استعداد بيشترى به فرا گرفتن فلسفه داشتند و از اين روى هنگامى كه كتب فلسفى يونان و غير آن به عربى ترجمه شد و كم و بيش در ميان مسلمين رواج يافت (با اين خاصيت كه مطالب فلسفى در حوز افهام همگانى نيست) در نفوس شيعه نسبت به ديگران تاثيرى عميق‏تر داشته است و نقشى روشن‏تر مى‏بست.

در ابتداى حال مكتب اشراقين در اسلام رواج نيافت و حكما و فلاسفه اسلامى به مكتب مشائين (اتباع ارسطو) اقبال نمودند ولى ديرى نگذشت كه به نزديكى رابطه فلسفه و دين پى‏برده و در صدد توفيق ميان فلسفه و دين برآمده و بحثهايى تا اندازه‏اى ساده و ابتدايى انجام دادند اين حقيقت را در تاليفات «معلم ثانى، ابى‏نصر محمد بن طرخان فارابى‏» و پس از آن در تاليفات تقسيرى «شيخ الرئيس ابن سينا» مى‏توان يافت.»

ايشان ادامه مى‏دهند فلاسفه اسلامى دريافتند كه با هر يك از سه راه دين، فلسفه، عرفان، مى‏توان به حقايق كليه آفرينش نايل گرديد با اين ويژگى كه زبان دين،زبان همگانى است كه با بيانى ساده آدمى را به اسرار آفرينش آگاه مى‏كند ليكن مطالب فلسفى تنها در خور فهم گروهى خاص است كه با رياضات عقلى ورزيده شده و برهان را از قياسات جدلى و خطابى تميز مى‏دهند و اهل عرفان با تعليمات دينى و رياضات شرعى آيينه نفس را صيقلى داده و طبق عنايتهاى الهى حقايق را مشاهده مى‏كنند علامه طباطبايى پس از برشمردن سير فلسفى مى‏فرمايد:

«كليد رمزهايى به دست اين فلسفه اسلامى افتاده كه هرگز در فلسفه هاى كهن «كلد» «مصر»، «يونان‏» و «اسكندريه‏» به دست نمى‏آيد.»

در نتيجه اولاً مسايل فلسفى كه به حسب آنچه از كتب فلسفى گذشتگان به عربى ترجمه شده و به دست مسلمين رسيده و تقريبا دويست مساله بوده در اين مكتب فلسفى تقريبا به هفتصد مساله بالغ مى‏شود.

ثانياً: مسايل فلسفى كه مخصوصاً درمكتب مشائين از يونانى‏ها به طور غير منظم توجيه شده و نوع مسايل از همديگر جدا و به همديگر مربوط نبودند در اين مكتب فلسفى حالت مسايل يك فن رياضى را پيداكرده و به همديگر مترتب شده‏اند به نحوى كه با حل دو سه مساله اولى كه فلسفه را افتتاح مى‏كنند همه مسائل فلسفى را مى‏توان حل و توجيه نمود وبه همين جهت به آسانى مى‏توان رابطه فلسفه را از طبيعيات قديم و هيات قديم قطع كرد و در نتيجه هيچ گونه برخورد و منافاتى ميان اين مكتب فلسفى و علم امروز اتفاق نمى‏افتد.

ثالثاً: فلسفه تقريباً جامد و كهنه به واسطه روش اين مكتب فلسفى به كلى تغيير وضع و قيافه داده و مطبوع طبع انسانى و مقبول ذوق و عقل و شرع مى‏باشد و مسايلى را كه علم جديد تازه موفق به كشف آنها شده يا اميد حل آنها را دارد اين مكتب فلسفى يا مايه شگرفت‏خود به طور عموم و كليت به حل آنها موفق يا شالوده حل آنها را مى‏ريزد.

چنانكه به واسطه حل شدن مساله «حركت جوهرى‏» كه سيصد سال پيش با اين روش فلسفى حل شده است مساله «بعد چهارم در اجسام‏» به طور روشن بدست آمده و با اين مساله «نسبيت‏» (البته در خارج از افكار نه در افكار) روشن گرديده است و مسايل ديگرى كه هنوز از راه علم مورد بحث نشده به طور كليت‏خاتمه يافته‏است.»

در دوره متاخر حوزه فلسفى قم شخصيتهاى فرزانه‏اى را به خود ديد كه در تفكر فلسفى و سياسى جهان اسلام نقش مؤثرى داشتند همان گونه كه در دوره‏هاى پيشين نيز با وجود حكيم الهى صدر المتالهين شيرازى و شاگردانش حوزه فلسفى قم نقش مهمى در دوره صفوى داشت.

«حكيم متاله آية اللّه سيد ابوالحسن رفيعى قزوينى‏» (1310 - 1395ق.) از جمله شخصيتهاى علمى و فلسفى بودند كه علوم عقلى را در حوزه تهران از آية اللّه حاج شيخ عبد النبى نورى، حكيم ميرزا محسن كرمانشاهى، فاضل تهرانى و ميرزا محمود قمى آموخته بود. در زمان آية اللّه حائرى به قم آمده و به تدريس علوم عقلى پرداخت و از نخبه‏ترين شاگردان ايشان در اين عصر حضرت امام خمينى قدس سره است.

آية اللّه رفيعى قزوينى سپس مدتى در تهران اقامت نمود و مكتب فلسفى قم را شاگردان ايشان اداره مى‏كردند البته معظم له در زمان مرجعيت آية اللّه بروجردى نيز دو ماه در قم اقامت نمودند ليكن انتقال حوزه فلسفى تهران به قم و تربيت‏شاگردان فلسفه و حكمت به دوره نخست اقامت ايشان در قم برمى‏گردد.

«حضرت آية اللّه العظمى امام خمينى‏» قدس سره حكيم متاله و عارف واصلى است كه پس از استاد مكتب فلسفى وى را تداوم بخشيد ويژگى خاص حضرت امام ژرف نگرى معظم له به مسايل فلسفى و توجه به ابعاد مختلف علوم اسلامى بود لذا مباحث پراكنده فلسفى فقهى اخلافى و عرفانى را كه در انديشه فلسفه سياسى نقش داشتند به صورت منسجم در مكتب درس ايشان مطرح شد و نظريه «ولايت فقيه‏» كامل شده و در مكتبهاى فلسفى و فقهى حوزه‏هاى علميه پيروانى يافت كه با گسترش آن از حوزه علميه قم به انقلاب اسلامى و تاسيس حكومت اسلامى انجاميد.

«حضرت آية اللّه سيد محمد حسين طباطبايى‏» از ديگر شخصيتهاى فلسفى بودند كه در اشاعه انديشه صدرايى و رواج آن سهم عمده‏اى داشت و چند دوره «اسفار» و «شفا» را تدريس نموده و «بداية الحكمه‏» و «نهاية الحكمة‏» را در ترويج مكتب صدر المتالهين به رشته تحرير درآوردند البته تاليفات علامه طباطبايى به دو اثر خلاصه نمى‏شود ايشان دهها كتاب، رساله و يا تعليقه در فلسفه الهى داشتند نقش مؤثر ايشان در حوزه فلسفى قم طرح نظريات فلسفه الهى به سبك جديد و پاسخ به فلسفه مادى «ماترياليسم ديالكتيك‏» بود. با برپايى انجمنى علمى و طرح مسايل جديدى كه در حوزه تفكر مادى مطرح شده پاسخ برهانى خويش را در«اصول فلسفه و روش رئاليسم‏» تهيه ديد كه با شرح شاگرد فرزانه‏اش «استاد شهيد آية اللّه مرتضى مطهرى‏» اعلى اللّه مقامه الشريف اين سيره علمى در اقصى نقاط عالم اسلامى منتشر شد.

«علامه شهيد مرتضى مطهرى‏» پيرو مكتبى فلسفى دو استاد فرزانه‏اش حضرت امام خمينى و علامه طباطبايى بود كه با تدوين و تدريس كتبى در فلسفه تطبيقى و نقد تفكر ماركسيسم مبانى فكرى فلسفه اسلام را در حوزه قم و تهران به اقشار مختلف فرهنگى اعم از طلاب علوم دينى، دانشجويان و عموم مردم رواج داد.

البته اساتيد ديگرى نيز در حوزه فلسفى قم به تدريس اشتغال داشته و دارند كه برخى از آنها عبارتند از:

- آية اللّه عبد اللّه جوادى آملى

- آية اللّه حسن حسن زاده آملى

- آية اللّه محمد تقى مصباح

آنچه كه در اين دوره از حوزه فلسفى اهميت ويژه دارد رشد تفكر فلسفه سياسى است كه شايد بتوان گفت در هيچ يك از دوره‏هاى فرهنگى اين رشد و شكوفايى در حوزه‏هاى علميه روى نداده است.

در اين دوره مبانى انديشه سياسى اسلام مورد بررسى قرار گرفته و اصول اوليه تدوين مى‏يابد تا نظريه «ولايت فقيه‏» به صورتى جامع و كامل مطرح شده و تا نقد مكاتب فلسفى غرب جايگاه خويش را در متن جامعه پيدا مى‏كند.

در اين دوره ديگر بار پس از هزار و چهار صد سال مبانى عقيدتى و فلسفه سياسى اسلام از كتابها و كتابخانه‏ها و انديشه‏هاى فردى خارج شده و در متن جامعه پياده شده «مدينه فاضله اسلامى‏» برپا مى‏گردد.

 http://www.tebyan.net/hawzah/hawzah_school_centres/internalseminaryschools/men/2008/11/30/79942.html

 

 

 

مؤسس مدرسه فيضيه

 

 

 

شوراي عالي حوزة علمية قم در تاريخ 10/12/1375 مرکز مديريت حوزه‌هاي علمية خواهران را با وظايف معين تأسيس نمود تا با مديريت واحد، مدارس علمية خواهران را سازماندهي، هدايت و نظارت کند و از آن پس‌ فصلي نوين و تحولي مناسب با شرايط جديد فرهنگي، علمي و اجتماعي در حيات مادي و معنوي زن مسلمان ايراني به وجود آورد

 

حوزه‌هاي علمية شيعي از آغاز در حفظ و پاسداري از کيان اعتقادي جامعة اسلامي, نقشي اساسي و تاريخي داشته‌ و در تکاپوي حوادث واقعه، رسالت عمدة خويش را مصروف گسترش و تعميق آموزه‌هاي ديني و دفاع از ارکان انديشة اسلامي کرده‌اند.

از آغاز شکل گيري حوزه‌هاي علمية شيعه، تحصيل علوم ديني بانوان نيز, اگر چه به صورت منفرد و پراکنده, همگام با آن آغاز گشته است و در خلال آن زنان دانشمند بسياري پا بر عرصة اين حوزه نهاده و مايه مباهات آن شده‌اند.

مراکز تحصيلي علوم ديني زنان به شکل سامان‏يافته تا پيش از انقلاب شکوهمند اسلامي ايران از حدود چهار دهه پيش به تعداد کمي وجود داشت. با پيروزي انقلاب اسلامي ايران به رهبري امام خميني(س) و به دليل ايجاد شرايط نوين و احساس نياز بيش از پيش به مدارس ديني حوزوي خواهران، چنين مدارسي به سرعت گسترش يافت و با برنامه‌ها و ساختارهاي متنوعي که از برخي مدارس علمية موجود الگو گرفته شده بود، به فعاليت پرداخت.اما به ويژگي‌هاي زنان و مسؤوليت‌هاي متفاوت آنان در مقايسه با مردان و ضرورت وجود سازماني که به اين ويژگي‌ها توجه نمايد و نيز ضرورت هماهنگي و برنامه‏ريزي متمرکز براي حوزه‌هاي علمية خواهران, براي نيل به وضعيت مطلوب آموزشي، تربيتي، تبليغي و پژوهشي و نيز حمايت‌هاي لازم براي تسهيل در تحقق اين وضعيت، فراخوان به ضرورت بزرگتري براي طراحي نظامي کلان و جامع براي مدارس علمية خواهران بود.بر اين اساس، شوراي عالي حوزة علمية قم در تاريخ 10/12/1375 مرکز مديريت حوزه‌هاي علمية خواهران را با وظايف معين تأسيس نمود تا با مديريت واحد، مدارس علمية خواهران را سازماندهي، هدايت و نظارت کند و از آن پس‌ فصلي نوين و تحولي مناسب با شرايط جديد فرهنگي، علمي و اجتماعي در حيات مادي و معنوي زن مسلمان ايراني به وجود آورد.

ساختار کلي مرکز مديريت حوزه‌هاي علمية خواهران

مرکز مديريت حوزه‌هاي علمية خواهران داراي مجموعه اهداف، ساختار و سلسله وظايفي به شرح ذيل مي‌باشد:

 الف. اهداف

هدف نهايي اين مرکز ساماندهي امر تربيت طلاب خواهر در مدارس علميه از طرق ذيل مي‌باشد:

1.                          طراحي نظام‌هاي آموزشي، تربيتي و پژوهشي متناسب
2.                          طراحي و تعيين روش‌ها و ضوابط و مقررات لازم؛
3.                           هدايت و نظارت بر تحقق برنامه‌ها، نظام‌ها و ضوابط مصوب؛
4.                           پشتيباني علمي و خدماتي مدارس علمية خواهران با تکيه بر استقلال آنها.

براي تحقق اين اهداف کلان، مرکز مربوط، برخي اهداف مرحله‌اي و حمايتي ديگري را نيز در برنامه خود گنجاند؛ از قبيل:

                       "            ايجاد وحدت رويه در امور مدارس؛

                       "            ملاحظة هماهنگي برنامه‌ها، روش‌ها و نظام‌ها با ويژگي‌هاي خواهران؛

                       "            فراهم سازي امکان تعامل و تبادل امکانات با ساير نظام‌هاي آموزشي؛

                       "            حفظ استقلال مدارس؛

                       "            ارائة تسهيلات و اعمال حمايت‌هاي فرهنگي، سياسي و اقتصادي در جهت تکميل و توسعة مدارس خواهران.

ب. ساختار سازماني مرکز

تشکيلات مرکز شامل دو حوزة اصلي، يعني حوزة مديريت مرکز و حوزة معاونت‌هاي مرکز مي‌باشد.

حوزة مديريت مرکز شامل دو دفتر «برنامه‏ريزي و نظارت» و «مطالعات و تحقيقات زنان» است که دفتر نخست عهده‌دار امر طراحي و برنامه ريزي، اطلاع رساني و نظارت و ارزيابي بوده و دفتر دوم متکفل تبيين و معرفي امور و مسايل زنان، طرح معارف اسلامي و پاسخگويي به شبهات در اين عرصه مي‌باشد.

حوزة معاونت‌ها با برخورداري از پنج معاونت فرهنگي‌- تربيتي، آموزش، پژوهش، ارتباطات و شهرستان‌ها و اداري- مالي، وظايف محوله را به انجام مي‌رساند؛ بدين ترتيب که سازماندهي امور تربيتي و پرورشي مدارس و پرورش امور معنوي و اخلاقي و رفتاري طلاب بر عهدة «معاونت فرهنگي- تربيتي» است و «معاونت آموزش» هدايت و نظارت برپذيرش، تحصيل، امتحانات و امور فارغ التحصيلي را بر عهده دارد. نظام، برنامه‌ها و متون آموزشي و پرورشي در «معاونت پژوهش» تهيه و تدوين شده و پژوهش‌ها و خواهران پژوهشگر از اين طريق سازماندهي مي‌شوند. «معاونت ارتباطات و شهرستان‌ها» امر صدور مجوز تأسيس و فعاليت مدارس، گسترش و تعميق ارتباطات مدارس و ساير امور کلان مربوط به ادارة مدارس را عهده‌دار است و در نهايت «معاونت اداري- مالي» پشتيباني و ارائة خدمات اداري و مالي به مدارس و مرکز را بر عهده دارد.

 د. وظايف و اختيارات 1.مدير مرکز

                       "            هدايت و نظارت بر فعاليت‌هاي مرکز؛

                       "            تنظيم امور و ايجاد هماهنگي ميان قسمت‌ها و مسؤولين مرکز؛

                       "            ابلاغ مصوبات شوراي عالي حوزة علمية قم به واحد‌هاي تابعه؛

                       "            عزل و نصب معاونين و مسؤولين دفاتر پس از پيشنهاد به شوراي عالي؛

                       "            عزل و نصب مديران مدارس؛

                       "            اعطاي مجوز تأسيس مدرسه با هماهنگي شوراي عالي.

2. شوراي اداري

اين شورا، متشکل از مسؤولين و معاونين مرکز و مهمترين مرجع تصميم‌گيري در امور اجرايي و اداري مرکز مي‌باشد.

اهم وظايف اين شورا به شرح ذيل است:

                       "            تصميم گيري در امور اداري و اجرايي؛

                       "            بررسي و تصويب شرح وظايف معاونت‌ها و دفاتر؛

                       "            بررسي و تصويب ضوابط و مقررات مربوط به ادارة مدارس علمية خواهران؛

                       "            بررسي و تصويب کيفيت هدايت و نظارت بر مدارس علميه؛

                       "            بررسي و تصويب اقدامات لازم سياسي و اجتماعي مدارس؛

                       "            تصميم‌گيري در مورد تعطيلات غير رسمي مدارس و نيز گشايش و اختتام حوزه‌هاي تابعه.

3- دفتر برنامه‌ريزي و نظارت

اين دفتر با سه مديريت، وظايف ذيل را بر عهده دارد:

_{^{3-1. مديريت نظارت و ارزشيابي}}

نظارت و ارزيابي اجراي برنامه‌ها، ضوابط و مقررات مرکز و نيز ارزيابي امور محرمانه و شکايات اشخاص بر عهدة اين مديريت مي‌باشد.

_{^{3-2. مديريت آمار و اطلاعات}}

اين مديريت، آمار و اطلاعات مربوط به مدارس علمية خواهران، ديدگاه‌ها و نظرات شخصيت‌ها و گروه‌هاي مؤثر کشور، در مورد مدارس علمية خواهران، ميزان رشد مدارس علميه و سطح فرهنگي طلاب خواهر را جمع‌آوري و ارزيابي کرده, اطلاعات، اخبار و گزارش‌هاي لازم را تهيه، تنظيم و در اختيار اشخاص و مراجع ذيربط قرار مي‌دهد.

       نشرية گلچين خبر ارگان اطلاع رساني اين مديريت، هر دو هفته يک بار در سطح مديران ستادي، مديران و دست‌اندرکاران مدارس به صورت داخلي منتشر مي‌گردد.

3-3. مديريت برنامه و بودجه

اين مديريت، برنامه و بودجة ساليانه را بر اساس پيشنهاد معاون و مسؤولان دفاتر تنظيم و آيين نامه‌ها، ضوابط، مقررات و طرح‌هاي ارايه شده را بررسي و آماده کرده, در دستور کار شوراي اداري قرار مي‌دهد.

 4. دفتر مطالعات و تحقيقات زنان

اين دفتر نهادي است علمي- پژوهشي وابسته به مرکز مديريت حوزه‌هاي علمية خواهران که در مهر ماه سال 1377 تأسيس شد و داراي دو مديريت «اطلاع رساني» و «پژوهش» مي‌باشد.

اهداف اين دفتر عبارتند از:

            "       تبيين ديدگاه نظام‌مند دين پيرامون زن و خانواده: توجه به اصل مجموعه‌نگري و هماهنگي و پرهيز از نگاه تک بُعدي و جزئي، توجه به کارآمدي دين در موضوع برنامه‏ريزي اجتماعي، توجه همزمان به سه بُعد اخلاقي، اعتقادي و رفتاري در ترسيم الگوي متعالي از زن و تأکيد بر دستيابي به وضعيت فعال و غير منفعل، از شاخص‌هاي اصلي اين نگاه است؛

                       "            پرورش پژوهشگر و کارشناس در حوزة مطالعات اسلامي زن و خانواده؛

                       "            ارتقاي آگاهي‌ها و تحليل‌ها در حوزة مطالعات ديني زن و خانواده با تکيه بر اطلاع‌رساني روزآمد؛

                       "            تعميق پژوهش‌ها و کارشناسي‌هاي ديني در حوزة زنان و پشتيباني هدفمند از توسعه و گسترش آن؛

                       "            پاسخ‏گويي به نيازهاي تئوريک و دفاع از مرزهاي اعتقادي در حوزة زن و خانواده؛

            "        انتشار نشرية تخصصي «زنان و تازه‌هاي انديشه» با هدف در دسترس قرار دادن مهم‌ترين اطلاعات و تحليل‌ها و مباحث علمي براي زنان و سوق دادن خواهران پژوهشگر به امور محتواييِ مسائل زنان.

سياست‌هايي که اين دفتر آنها را پي مي‌گيرد, عبارتند از:

                       "            همگن‌سازي پژوهش‌ها و مطالعات بنيادي و کاربردي با نيازهاي مخاطبان[1]؛

                       "            جلب مشارکت بانوان در فعاليت‌هاي پژوهشي دفتر؛

                       "            اولويت‏دهي به پژوهش‌هايي که از قابليت استفاده و تأثيرگذاري در برنامه‏ريزي کشور برخوردار باشد؛

                       "            اولويت‏دهي به پژوهش‌هاي اثباتي, نسبت به پژوهش‌هاي نقدمحور؛

                       "            بهره‌مندي از پژوهشگران ويژه در قالب هيأت علمي به منظور تشکيل هسته‌هاي تخصصي؛

            "       همکاري و ارتباط مستمر با اشخاص حقيقي و حقوقي, به منظور استفاده از ظرفيت‌هاي علمي آنان و توسعه و تعميق پژوهش‌ها و کارشناس‌ها؛

                       "            روزآمدي پژوهش‌ها؛

                       "            احتراز از طرح‏هايي که توسط ديگر مراکز پژوهشي, قابل اجراست؛

                       "            پرهيز از ورود به دسته‏بندي‌هاي سياسي؛

                       "            بررسي و مطالعة ميان‏رشته‌اي پديده‌ها و مسائل مربوط به حوزة زن و خانواده.

5. معاونت آموزش

اين معاونت از پنج مديريت, تشکيل شده و اهم برنامه‌هاي آن بدين شرح است:

 _{^{5-1. مديريت پذيرش}}

اهم وظايف مديريت پژوهش بدين قرار است:

                       "            تدوين آيين‌نامه‌هاي آموزشي و نظارت بر حسن اجراي آن؛

                       "            تعيين و اعلام ضوابط پذيرش، پس از تصويب در شوراي اداري؛

                       "            تعيين و اعلام ظرفيت پذيرش مدارس؛

                       "            برگزاري آزمون ورودي به صورت متمرکز در حوزه‌ها و نظارت بر حسن اجراي آن.

 _{^{5-2. مديريت امتحانات}}

اين مديريت عهده‌دار فعاليت‌هاي زير است:

                       "            تهيه و ابلاغ ضوابط و آيين نامه‌هاي امتحانات؛

                       "            برگزاري و نظارت بر حسن اجراي امتحانات؛

                       "            طرح سؤالات، تصحيح اوراق امتحانات  و ابلاغ آنها به مدارس؛

                       "            تعيين رتبة مدارس علميه در خصوص امتحانات نيمسال؛

                       "            شناسايي و معرفي طلاب ممتاز.

 5-3. مديريت اساتيد

بررسي و تعيين شرايط گزينش اساتيد، ارزيابي اساتيد و صدور گواهي تدريس، نظارت بر گزينش و عملکرد اساتيد در حوزه‌هاي تابعه، شناسايي و معرفي اساتيد نمونه و برگزاري دوره‌هاي آموزش ضمن خدمت براي اساتيد، از جمله وظايف اين مديريت است.

 _{^{5-4. مديريت مدارج}}

اين مديريت, موظف است به:

                 " بررسي پروندة تحصيلي و انجام تشريفات قانوني و اعطاي مدارک علمي به طلاب فارغ التحصيل؛" برگزاري امتحان، مصاحبه و احراز ساير شرايط جهت اعطاي مدارک به فارغ التحصيلان نظام قديم؛" صدور گواهي تحصيل براي طلاب متقاضي و نيز پيگيري امور و رفع مشکلات فارغ التحصيلان پس از اخذ مدرک و پاسخگويي به استعلام‌هاي مربوط به مدارک علمي طلاب؛.برنامه‏ريزي و زمينه‏سازي براي گسترش امکان بهره برداري از فارغ التحصيلان. 5-5- مديريت ارزيابي آموزشيعمده‌ترين فعاليت‌هاي اين مديريت, عبارتند از:  "    برنامه‏ريزي، هماهنگي و اعزام هيأت‌هاي تخصصي ارزيابي آموزشي؛ "     کشف نقاط ضعف و قوت آموزشي مدارس علميه و ارائة راهکارهاي مناسب نسبت به تقويت اين مدارس؛ " جمع‏بندي و اراية نتايج گزارش‌هاي آموزشي مدارس به مسؤولين مرکز؛ "   پيگيري و اقدام مناسب نسبت به تخلفات آموزشي مدارس.

6. معاونت پژوهش

اين معاونت با ده گروه تخصصي علمي- پژوهشي و نيز شوراي برنامه ريزي آموزشي و تربيتي و مديريت‌هاي «برنامه ريزي آموزشي- تربيتي»، «تدوين متون و منابع آموزشي»، «خدمات پژوهشي» و «سازماندهي تحقيقات»، مجموعه امور مربوط به طراحي نظام آموزشي- تربيتي و پژوهشي و بازبيني آن، تعيين و تدوين متون درسي و کمک درسي، اطلاع رساني علمي رسانه‌اي و توليد نوار‌هاي آموزشي و کمک آموزشي ويژة اساتيد و طلاب و همچنين هدايت و سازماندهي تحقيقات خواهران طلبه را در مدارس علمية سراسر کشور عهده‌دار مي‌باشد.

 6-1. شوراي برنامه‌ريزي آموزشي- تربيتي

اين شورا, متشکل از برخي معاونين مرکز و جمعي از کارشناسان و متخصصان علوم حوزوي بوده و مرجع تبيين اهداف، سياست‌ها و اصول کلي حاکم بر نظام آموزشي- تربيتي و  تنظيم و تدوين نهايي  نظام آموزشي- تربيتي مدارس علمية خواهران و نيز ارزيابي و تصميم‌گيري در بارة طرح‌هاي مربوط به قالب‌ها و محتواهاي آموزشي، تربيتي و برنامه‌هاي درسي و تدوين آيين‌نامه‌هاي کلان تصميم گيري در مقاطع تحصيلي حوزه‌هاي علمية خواهران است.

 _{^{6-2. شوراي علمي- پژوهشي}}

اين شورا عهده‌دار وظايف زير مي‌باشد:

                       "            بررسي و تصويب طرح‌هاي پژوهشي، نظارت و اجراي آنها؛

                       "            تغيير، تعيين و تأييد متون درسي؛

                       "            تعيين و تأييد موضوعات پايان نامه‌ها.

 _{^{6-3. گروه‌هاي علمي- پژوهشي}}

گروه‌هاي علمي- پژوهشي با بهره‏مندي از اساتيد و صاحب‌نظران به طور تخصصي به برنامه‏ريزي علمي پرداخته که عناوين و اهم فعاليت‌هاي اين گروه بدين شرح است:

1. قرآن و حديث؛ 2. فقه و اصول؛ 3. اخلاق و تربيت اسلامي؛ 4. تاريخ اسلام؛ 5. فلسفه و کلام؛ 6. ادبيات عرب؛ 7. تبليغ و ارتباطات؛ 8. ادبيات فارسي؛ 9. سياسي- اجتماعي؛ 10. روش‌ها و مهارت‌ها.

فعاليت‌هاي اين گروه‌ها عبارتند از:

                       "            بررسي و ارزيابي اهداف مقاطع و گرايش‌هاي تحصيلي؛

                       "            تعيين سرفصل‌ها، منابع، مواد درسي و کمک درسي؛

                       "            بررسي بازخورد‌هاي برنامه‌هاي آموزشي؛

                       "            بررسي طرح‌هاي تأليفي (پيشنهادي مؤلفان)؛

                       "            ارزيابي متون در دست تأليف.

 _{^{6-4. مديريت برنامه‌ريزي آموزشي- تربيتي}}

اين مديريت عهده دار وظايف زير مي‌باشد:

                       "            طراحي برنامه‌ها و نظام‌هاي آموزشي سطوح مختلف؛

                       "            ارزشيابي و بازنگري برنامه‌هاي آموزشي- تربيتي؛

                       "            نياز سنجي آموزشي، تربيتي و پژوهشي؛

                       "            بهينه‏سازي سيستم آموزشي، برنامه‌هاي آموزشي و درسي.

 _{^{6-5. مديريت تدوين متون و منابع آموزشي}}

اين مديريت با واحد‌هاي زيرمجموعة خود, انجام وظايف زير را برعهده دارد:

                       "            تعيين، تأليف و تدوين متون آموزشي- تربيتي؛

                       "            بازبيني و اصلاح متون آموزشي- تربيتي؛

                       "            تعيين، تأليف و تدوين متون کمک آموزشي- تربيتي؛

                       "            تعيين، تأليف و تدوين متون راهنماي تدريس.

 _{^{6-6. مديريت سازماندهي تحقيقات}}

اين مديريت به انجام فعاليت‌هاي زير مي‌پردازد:

                       "            هدايت تحقيقات و پژوهش‌هاي خواهران طلبه؛

                       "            ارزيابي و پشتيباني امر پژوهشي مدارس, در زمينة روش تحقيق، روش مطالعه، روش تند خواني، نگارش و خلاصه نويسي؛

                       "            شناسايي محققان و برگزاري کارگاه‌هاي پژوهشي؛

                       "            انتخاب پژوهش‌ها و پژوهشگران برتر؛

                       "            برقراري ارتباط پژوهشي مستمر با طلاب،‌اساتيد راهنما و معاونين پژوهشي؛

                       "            ارائة مشاوره، پاسخگويي به سؤالات معاونين پژوهشي، استاد راهنما و طلبه؛

                       "            تهية کتاب شامل چکيده و خلاصه مقالات.

 _{^{6-7. مديريت خدمات پژوهشي}}

اين مديريت ازطريق واحد‌هاي تابعة خود, خدمات زير را ارائه مي‌کند:

                       "            توليد نوار‌هاي آموزشي و کمک‏آموزشي دروس حوزه با بهره‌گيري از فناوري آموزشي؛

                       "            آماده‌سازي کتاب‌هاي درسي مرکز(تايپ، صفحه بندي، طراحي و آماده‏سازي براي چاپ)؛

                       "            راه‏اندازي شبکة اينترنت و اينترانت جهت آموزش و اطلاع‏رساني علمي به حوزه‌هاي علمية خواهران؛

                       "            سازماندهي و تجهيز کتابخانة مرکز؛

                       "            تأمين نيازهاي پژوهشي مدارس(جزوه،CD، مجله و...).

 6-8. فصلنامة تخصصي «روش‌ها»

اهدافي که اين فصل‌نامه در پي آن است, عبارتند از:

                       "            اراية راهکارهاي نوين در عرصه روش‌هاي تحقيق، تبليغ و تدريس؛

                       "            آسيب‌شناسي روش‌هاي تحقيق و تدريس در مدارس علميه؛

                       "            ارائة راهکارها و روش‌هاي نوين در امر برنامه‏ريزي آموزشي و درسي؛

                       "            بازکاوي روشهاي علمي دانشمندان و مدرسان حوزه در گشته وحال.

7. معاونت فرهنگي- تربيتي

اين معاونت نيز از سه مديريت با وظايف زير تشکيل شده و موظف به انتشار نشرية مرکز مي‌باشد.

 7-1. مديريت پرورشي

اين مديريت به منظور ارتقاي سطح اخلاقي، علمي و رفتاري طلاب، امر هدايت و نظارت بر فعاليت‌هاي زير را در فضاي مدرسه عهده دار است:

1.          "     پشتيباني و حمايت از ايجاد، تکميل و گسترش هسته‌هاي مشاوره در مدارس؛
2.          "    پشتيباني و حمايت از ايجاد، تکميل و گسترش فعاليت‌هاي قرآني و تعميق علاقة طلاب به قرآن؛
3.          "   گسترش و تعميق آگاهي‌ها و تمايلات سياسي و مذهبي طلاب از طريق بزرگداشت اعياد و وفيات ومناسبت‌هاي سياسي و اعتقادي و نيز تعظيم شعائر ديني- انقلابي؛
4.            "    برپايي همايش‌ها و نشست‌هاي علمي- تربيتي و سياسي در مدارس؛               
5.            "   برگزاري مسابقات فرهنگي در داخل مدارس؛
6.           "   هدايت، حمايت و نظارت بر تهيه و نشر جزوات و نشريات داخلي؛                   
7.           "    زمينه‏سازي براي ايجاد نشاط جسمي و تأمين تندرستي طلاب با معرفي و گسترش ورزش‌هاي مناسب در مدارس؛
8.         " هدايت و پشتيباني از مدارس در تأمين نياز‌هاي بهداشتي.

 7-2. مديريت تربيتي

اين مديريت امر اعتلاي اخلاقي، رفتاري و علمي طلاب را با مأموريت‌هاي فرا‌مدرسه‌اي زير, دنبال مي‌کند:                       "            برنامه‏ريزي، حمايت و برگزاري مسابقات سراسري و منطقه‌اي ميان مدارس در موضوعات مورد نياز؛            "       تأمين نيازهاي علمي و اخلاقي لازم و نيز گسترش روحية جمعي و مشارکت عمومي با برگزاري اردو‌هاي علمي، زيارتي و سياحتي؛            "       تقويت روحية خير‌خواهي و تعاون به ديگران و آشناسازي طلاب با مشکلات و مسائل جامعه و مردم از طريق فعاليت‌هاي امدادرساني و مددياري؛                       "            برپايي نشست‌هاي فرهنگي- تربيتي در سطح مدارس، شهر، ‌استان، منطقه و کشور؛            "       برگزاري دوره‌هاي آموزشي به منظور ارتقاي وضعيت فرهنگي- تربيتي مدارس تابعه به صورت شهري، استاني، منطقه‌اي و ملي. 7-3. مديريت تبليغراهنمايي و هدايت حوزه‌ها, به منظور پرورش و آماده‌سازي طلاب براي حضور در عرصه‌هاي فرهنگي و ارائه، ترويج، تبليغ و تبيين معارف ديني و ‌مباني نظام اسلامي از طرق زير برعهدة اين مديريت مي‌باشد:

                       "            شناسايي استعدادهاي طلاب در زمينة شيوه‌هاي مختلف تبيين و ترويج فرهنگ ديني؛

                       "            پرورش و تعميق توان طلاب در زمينة تبليغ فرهنگ ديني, از طريق آموزش شيوه‌هاي مختلف نويسندگي؛

                       "            آشناسازي، تمرين و آموزش عملي تبيين فرهنگ ديني از طريق سخنراني و جلسات شفاهي؛

                       "            پرورش و ارتقاي توان طلاب در تبيين و ترويج فرهنگ و معارف اسلامي از طريق مناظره و گفتگو؛

                       "            سازماندهي و تجهيز کتابخانه‌هاي مدارس.

 7-4. ماهنامة فرهنگي، اجتماعي و اطلاع رساني «شميم ياس»

نشرية سراسري «شميم ياس» ويژة خواهران طلبه به صورت ماهانه و به منظور تحقق اهداف ذيل در سطح حوزه‌هاي خواهران منتشر مي‌گردد:

                       "            ترسيم جهت‏گيري

                       "            فرهنگ و اخلاق اسلامي مبتني بر تعاليم کتاب و سنت؛

                       "            تعميق آگاهي‌هاي فرهنگي طلاب با اطلاع رساني فرهنگي و علمي و ايجاد انگيزه و نشاط در آنها؛

                       "            تعميق آگاهي‌هاي روشي و محتوايي مبلغان و تبيين زي طلبگي؛

                       "            ارتباط با طلاب و پاسخگويي به مشکلات و پرسش‌هاي آنان؛

                       "            رشد توانايي‌هاي آنان و شکوفايي نشريه‌هاي داخلي مدارس.

8. معاونت ارتباطات و شهرستان‌ها

اين معاونت با در اختيار داشتن دو مديريت «امور شهرستان‌ها» و «ارتباطات»، امور مهم سازماندهي کلان مدارس و گسترش و تعميق ارتباط مدارس را به شرح زير برعهده دارد:

 8-1. مديريت امور شهرستان‌ها

اين مديريت وظايف زير را عهده‌دار است:

            "       هماهنگي و زمينه‏سازي براي اعزام هيأت‌هاي شناسايي حوزه‌هاي علميه سراسر کشور, به حوزه‌هاي مزبور به منظور ارزيابي و اخذ اطلاعات و آمار مربوط به آنها؛

                       "            شناسايي و بررسي شرايط و توانايي متقاضيان تأسيس مدارس علميه؛

                       "            زمينه‏سازي و پي‌گيري صدور مجوز فعاليت براي مدارس علميه؛

                       "            شناسايي مناطق نيازمند مدرسة علميه و زمينه‏سازي و حمايت از تأسيس مدارس در اين مناطق؛

                       "            ايجاد هماهنگي ميان مؤسسان و مديران مدارس؛

                       "            هدايت و نظارت بر عملکرد مؤسسان و مديران مدارس؛

                       "            زمينه‏سازي براي ارتقاي سطح علمي، اخلاقي و رفتاري مديران حوزه‌ها و برگزاري دوره‌هاي آموزشي و تربيتي براي آنها؛

                       "            هدايت و حمايت از مؤسسان و مديران در حل مشکلات و مسايل مدارس؛

                       "            رسيدگي به امور مدارس تعطيل و يا منحل شده؛

                       "            انجام امور مربوط به نقل و انتقال و مرخصي مديران؛

                       "            تأسيس مديريت‌هاي منطقه‌اي و پيشنهاد مديران آنها.

 8-2. مديريت ارتباطات

وظايف اين مديريت شامل موارد زير مي‌باشد:

                       "            ارتباط با شخصيت‌ها و سازمان‌ها به منظور معرفي مرکز؛

                       "            معرفي مرکز از طريق نشريات عمومي، جزوات و رسانه‌هاي گروهي و...

                       "            زمينه‏سازي حضور، مشارکت و معرفي مرکز در همايش‌ها و مجامع مرتبط با حوزه‌هاي علميه؛

                       "            بررسي نظرات و مطالب منتشره نسبت به مرکز، ارزيابي و پاسخگويي به آنها؛

                       "            برگزاري مجامع و گردهم‏آيي‌هاي سراسري و منطقه‌اي؛

                       "            اعلام مواضع مرکز در مناسبت‌هاي گوناگون، در قالب اطلاعيه و بيانيه؛

                       "            برگزاري مصاحبه با رسانه‌هاي عمومي در چارچوب ضوابط مرکز؛

                       "            ارسال پيام‌هاي تبريک و تسليت؛

                       "            پاسخ به نامه‌هاي عادي اشخاص در صورتي‌که مربوط به مسائل کلّي حوزه‌هاي علمية خواهران باشد؛

" ارتقاي علمي و اخلاقي کارکنان مرکز.

9. معاونت اداري- مالي

مديريت‌هاي اين معاونت به اين شرح مي‌باشند:

 9-1. مديريت مالي

اين مديريت انجام امور زير را بر عهده دارد:

                       "            انجام امور مالي مرکز از جمله پرداخت دستمزد‌ها و ساير هزينه‌هاي جاري و سرمايه‌اي؛

            "       پرداخت هزينه‌هاي قانوني مربوط به پرسنل و مرکز به سازمان‌هاي تأمين اجتماعي و اقتصاد و دارايي و حل و فصل امور مربوط به اين دوسازمان؛

                       "            پيگيري دريافت مجموعه وجوه، اعتبارات و اسناد مالي قابل پرداخت به مرکز؛

                       "            انجام عمليات حسابداري مرکز؛

                       "            هدايت و نظارت بر حسن انجام امور مالي مدارس علمية تابعه؛

                       "            ثبت و ضبط و بايگاني اسناد.

 9-2. مديريت اداري

                       "            ادارة امور کارگزيني، استخدامي و حقوقي کارکنان مرکز؛

                       "            ارائة خدمات موتوري به مرکز؛

                       "            ارائة خدمات بهداشتي و مخابراتي به مرکز؛

                       "            انجام امور ساختماني و تأسيساتي مرکز و تشکيلات وابسته؛

                       "            حفاظت و نگهداري از اموال و امکانات مرکز؛

                       "            نظارت بر حسن انجام امور اداري در حوزه‌هاي تابعه،

 از فعاليت‌هاي اين مديريت مي‌باشد.

 9-3. مديريت پشتيباني

اين مديريت عهده دار مسؤوليت‌هاي زير است:

                       "            تهيه و ارسال لوازم و امکانات مورد نياز مدارس تابعه، از جمله کتب درسي و تربيتي؛

                       "            ارسال کمک‌هاي نقدي و غير نقدي پيش‌بيني شده در بودجه‌هاي ساليانه به مدارس؛

                       "            زمينه‏سازي تدارک و توزيع ارزاق يارانه‌اي؛

                       "            انجام حمايت‌هاي مالي از مدارس در تجهيز و تعمير آنها؛

                       "            فراهم نمودن زمينة بهبود امکانات رفاهي براي مدارس و حمايت‌هاي حقوقي از آنها؛

                       "            هدايت و نظارت بر ساخت و ساز و انجام امور عمراني مرکز و مدارس تابعه.

                       "       سامان‏دهي امور اجرايي مرکز و استفادة بهينه از امکانات و ارتقاي کيفيت پشتيباني از معاونت‌ها در انجام امور اجرايي آنان از قبيل اردو، مسابقه، دوره‌هاي آموزشي، نشست‌ها و همايش‌هاي آموزشي، تربيتي و پژوهشي؛

                      "       انجام امور اجرايي مربوط به هر گردهمايي، شامل تهيه و تجهيز محل، تأمين صوت و تصوير، تهيه و انجام پذيرايي و تأمين محل استراحت مدعوين.

 

 http://www.tebyan.net/hawzah/hawzah_school_centres/hawzah_institutions_centres/hawzahinstitutesinthecountry/2009/3/18/88453.html

جامعه الزهرا

 

 

 

مدرسه دارالشفا

 

مدرسه غياثيه (پامنار)

 

 

 

مدرسه جهانگيرخان

 

مدرسه آملیه

مدرسه آیة الله گلپایگانی

مدرسه آیة الله مرعشی نجفی

مدرسه ابوالصدق

مدرسه امام الحسین(ع)

مدرسه الامام العسکری(ع)

مدرسه الامام المهدی(ع)

مدرسه الامام الهادی(ع)

مدرسه الرسول الاعظم(ص)

مدرسه السید حسن الشیرازی

مدرسه الوندیه

مدرسه امام الخامنه ای

مدرسه امام باقر(ع)

مدرسه امام حسن مجتبی(ع)

مدرسه امام خمینی(ره)

مدرسه امام صادق(ع)

مدرسه امام هادی(ع)

مدرسه امیرالمؤمنین(ع)

مدرسه بعثت

مدرسه جابربن حیان

جامعة الزهراء (خواهران)

مدرسه جعفریه

مدرسه حاج سید صادق

مدرسه حاج غضنفر

مدرسه حجتیه

مدرسه حسنیه

مدرسه حضرت معصومه(س) (خواهران)

مدرسه دارالشفاء

مدرسه رسول اکرم(ص)

مدرسه سعادت

مدرسه شرف الدین عاملی

مدرسه شهابیه

مدرسه شهید صدر

مدرسه شهیدین

مدرسه صادقیه

مدرسه صدوق

مدرسه عالی قضایی

مدرسه علوی

مدرسه فاطمیه

مدرسه فیضیه

مدرسه قدیریه

مدرسه کرمانی ها

مدرسه معصومیه

مدرسه مهدی موعود(عج)

مدرسه نایینی

مدرسه وحیدیه

مدرسه ولی عصر(عج)

مدینة العلم

معهد الدراسات الاسلامیه

مکتب المهدی(عج)

مکتب توحید