جاذبه های استان (تپه ها و میل های استان )
میل میم
قره تپه قمرود
در كتاب بررسی های باستان شناسی قمرود نوشته میر عابدین كابلی آمده است : منطقه مورد بررسی قمرود درشمال شرقی شهر قم واقع شده و از دهستان ها ی بخش مركزی شهرستان قم محسوب می شود. مركز آن روستای قمرود است كه در 20 كیلومتری شهر قم واقع وازطریق جاده ی آسفالته با شهر ارتباط می یابد . منطقه شامل دو بخش است كه به وسیله رودخانه قمرود یا اناربار به دو بخش تقسیم شده است . عموماً ساحل راست یا بخش شرقی را قمرود و بخش غربی را البرز می نامند .
در شمال منطقه مورد بررسی، رودخانه ساوه جریان دارد كه از غرب وارد دشت قمرود می شود. در شمال شرق روستای ملك آباد ، دو رودخانه قم وساوه به هم متصل شده و رودخانه مسیله را به وجود می آورند. رودخانه قم فصلی است ولی ساوه اندك آبی دارد كه درفصل تابستان حداكثر تا زیر پل اتوبان تهران – قم می رسد.
گروه باستان شناسی قمرود درسال 1367 نخستین گام را برای شناسایی منطقه برداشت . این برنامه در پنج سال در طی فصل پاییز یا بهار صورت گرفت ومنجر به شناسایی 93 اثر فرهنگی شد كه كهن ترین آنها به دوره فرا پارینه سنگی وجدیدترینشان به عصر قاجار تعلق دارد . این آثار درمجموع عبارت اند از تپه ها، محوطه ها، قلعه ها ، كاروانسراها ، پل ها ، بندها و میل ها.
هرچند محوطه ها وآثار شناسایی شده در كل منطقه پراكنده است، ولی به دلیل موقعیت خاص جغراقیایی تمام منطقه درهمه دوره ها به طور یكسان ، مسكون نبوده است . درهمین بررسی ، گروه باستان شناسی توانست وضعیت محیط زیستی این بخش از سرزمین ایران را در طی حدود دوازده هزار سال روشن سازد. بر این اساس دردوره پارینه سنگی پایانی ، منطقه البرز اگر نگوییم منطقه ای سكونتگاهی ، لااقل می توان ادعا كرد محل تردد مردمان بوده است . این امر به دور از ذهنیت هم نیست ،چون كناره ساوه رود جگن زار، همراه با درختان گز و دیگر درختچه های وحشی است. وجود آب و موقعیت طبیعی ، زیستگاه مناسبی برا ی آبشخور حیوانات است . امروزه نیز به دلیل وجود حیوانات شكاری ، منطقه شكارگاه تا اندازه ای تحت حفاظت است .
قمرود در دوران تاریخی مجدداً به وضعیت پیشین بر می گردد . این بارهم منطقه البرز طرف توجه قرار گرفته و جمعیت زیادی در آن مستقر می شود، ولی از اواخر دوره ساسانی نخستین حركت ها برای استقرار دوباره در سمت شرق آغاز می شود و روی قره تپه استقراری كم رنگ شكل می یابد . در دوره اسلامی این حركت به نحو چشمگیری سرعت می گیرد و در قرون اولیه اسلامی جمعیت بالایی را پذیرا می شود، ولی از آن سو منطقه البرز به مرور خالی از جمعیت و كل آن منطقه شامل فقط دو روستای كوچك شده است .
البته این جمعیت وجنبش دیری نمی پاید، زیرا باز هم رودخانه قم با طغیان شدید هر آنچه را كه هست به ویرانی می كشاند. ولی مسلماً دشت خالی از جمعیت نیست، چون با چند قلعه و محوطه از این زمان ، یعنی دوره صفوی روبه رو هستیم و سرانجام می بینیم كه دردوره قاجاریه ، قمرود مجدداً رو به آبادانی نهاده است و امروزه هم یك قطب كشاورزی با اهمیت تلقی می شود.
اما منطقه البرز از اواخر دوره ساسانی به بعد دیگر آبادانی و ترقی به خود ندید و امروزه نیز فقط حاشیه غربی قمرود و اندكی از حاشیه جنوبی ساوه رود ادامه حیات می دهد و كشاورزی در آن رونق دارد، ضمن این كه دامداری نیز دراین بخش تا اندازه ای درخور توجه است .
قره تپه قمرود در ۲۳ كيلومتري شمال شرقي شهر قم و 5/1 كيلومتري جنوب غربي دهستانقمرود واقع شده است. قرهتپه قمرود طي سه مرحله مورد كاوش واقع شده و آثار به دست آمده از آنمشتمل بر بقاياي معماري ارزشمند و تعدادي ظروف سفالين است. قدمت آثار بدست آمده به ۶۴۰۰ سال پيشميرسد.
http://www.tazirat.gov.ir/SharhAshnaei.asp?StateId=16&IConId=3
تپه صرم
تپه صرم درحدود 15 كیلومتری جنوب شرقی جاده كاشان در بخش كهك حد فاصل میان راه روستای خورآباد وصرم قراردارد. این تپه پشته ای طبیعی از رسوبات شنی به طول 192، عرض 115 و ارتفاع 60/5 متر است كه نزدیك محوطه استقراری شمشیرگاه قرار دارد.
با دریافت گزارش های مردمی در سال 1375 مبنی برتخریب بخشی از تپه توسط بولدوزر راه سازی ، توسط میراث فرهنگی استان ، عملیا ت راه سازی متوقف شد. در سال 1376 عملیاتگمانه (چاهی كه برای آزمایش قنات حفر می كنند ) زنی جهت مشخص نمودن وضعیت تپه و تعیین حریم آن آغاز گردید و تپه درسال 1378 در فهرست آثارملی كشور به ثبت رسید.
به علت حفاری های غیر مجاز درسال 1379 و به منظور نجات دادن بخشی از اشیا از خطر سرقت ، طرح حفا ری درسال1380 به تصویب ودر تاریخ 29/11/80 به مدت 26 روز فصل اول كاوش در تپه صرم توسط هیات باستان شناسی به سرپرستی "خسرو پور بخشده " به انجام رسید.
در این كاوش پنج كارگاه به ابعاد 5×5 متر در مركز و چهار جهت اصلی تپه ایجاد و در ادامه به گورهای زیادی برخورد شد. این گورها دارای ساخت وساز خشتی به صورت توده هایی گاه انبوه است و تدقین در اطراف این توده ها انجام شده است . در اطراف متوفی تعداد زیاد ی اشیا ی سفالی، مفرغی و گاه آهنی یافت شد كه در حقیقت براساس اعتقاد این مردمان به دنیای پس از مرگ صورت می گرفت . برای دفن اجساد از لحاظ نوع تدفین یا جهت آن، وضعیت خاصی مشاهد ه نشد.
اشیای به دست آمده در این تپه دارای تنوع خاصی است ؛ ظروف سفالی خاكستری رنگ لوله دار،لاوك ها (ظرف چوبین بزرگ و مدّور دارای لبه ای كوتاه ) ، لیوان ها ، فنجان ها و خمره ها و... اشیای فلزی مفرغی چون سرپیكان ، خنجر ، زیورآلات ، دستبند وحلقه از جمله اشیای ارزشمند این تپه است .
گورستان تاریخی تپه صرم با قدمت 3500 – 3200 سال از مهمترین محوطه های عصر آهن ایران و فرهنگ سفال خاكستری ایران مركزی است .
ساروج : مخلوطی است از آهك و خاكستر یا ریگ كه در آب به مرور جذب انیدرید كربنیك كنند و آهكش به صورت سنگ آهك كه محكم و پایدار است در می آید و از آن در جهت ساختن بنا استفاده می كنند.
کتاب میراث فرهنگی استان قم
زهره پری نوش - سایت تبیان
http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=5364
کنار راه های باستانی سرزمین ایران، به ویژه در دل کویر و یا انبوه درختان جنگلی ستون های بلندی می بینیم که از فرسنگ ها دور نیز دیده میشوند. این گونه ساختمان ها را میل می نامند و برای راهنمایی رهگذران جاده های باستانی در مسیر طولانی کویر ساخته شده اند. در منطقه قمرود نیز نمونه هایی از این میل های راهنما دیده می شود که در مسیر های فرعی جاده های باستانی شکل گرفته اند.
میل صفرعلی
این میل بر فراز رشته کوهی در غرب روستای کاج به نام سپر رستم واقع است، ارتفاع میل تا سطح دشت به سمت جنوب، 70 تا 80 متر است. ارتفاع میل حدود 5 متر و قطر قاعده آن 7 متر است. میل به شکل برج مخروطی ناقص است. درون برج تا ارتفاع 5 متری آن با لاشه سنگ پر شده و بر روی آن اتاقکی ایجاد نموده اند که سقف آن از سنگ و ساروج است. رهگذران پس از عبور از پل دلاک میبایست برای رسیدن به کاروان سرای کاج از کنار این میل بگذرند. به علت این که اطراف میل سفالینه هایی از عصر سلجوقی به دست آمده است و با توجه به نوع معمالی و شباهت آن به قلعه سنگی کاج به احتمال زیاد این میل از آثار دوره سلجوقی است.
میل صفرعلی
میل بابک
این میل بر فراز بلندترین قله رشته کوه شمالی دره قمرود و در غرب روستای کاج و میل صفرعلی قرار دارد. با توجه به عبور راه خراسان از این منطقه و قرار گرفتن کاروان سراها بر سر راهی که مربوط به دوران اسلامی است احتمالا میل بابک نیز از آثار دوره سلجوقیان می باشد. میل بابک به فاصله یک کیلومتری از میل صفرعلی قرار گرفته و فقط نمای شمالی آن از آسیب دور مانده است
http://www.hakhamaneshian.net/modules.php?name=Forums&file=printview&t=72&start=0
تپه ی باستانی قلی درویش بر سر راه شاهراه قم - جمکران
یکی از مهمترین پایگاه های باستانی در بخش مرکزی فلات ایران و مربوط به دوران آهن می باشد .
کاوشهای باستان شناسی در تپه ی تاریخی قلی درویش نشانگر نشیمنگاهی در منطقه ی قم مربوط به هزاره ی چهارم پیش از میلاد است .
در طی کاوشهای باستان شناسی فصلی نخستین آتشکده ی و نماز خانه مربوط به دوران آهن در بخش مرکزی فلات ایران کشف شد . و از آن لایه برداری شد که تقریبا دست نخورده باقی مانده بود و گمان می رود کشف این آتشکده همراه با یک دست خط پیش -هخامنشی یکی از مهمترین کشف های این پایگاه باستانی باشد .
این نماز خانه همراه با آتشکده ای که در مرکز آن واقع شده با خشتهایی مهر و قالب زده شده که دقیقا مربوط به هزاره ی نخست پیش از میلاد است و سپس بر روی آن سکوی قلی درویش ساخته شده است .
گروه کاوش در قلی درویش توانستند نماز خانه را دست نخورده و سالم پس از گذشت 3000 سال از زیر خاک در آورند که در طی گذشت روزگاران (در زیر خاک مانده ) است .
این آتشکده مربوط به دوران آهن و با طراحی معماری شهری و همچنین دفن خمره ای مربوط به 3000سال پیش از میلاد مسیح که در بخش مرکزی فلات ایران واقعا بی نظیر و بی سابقه بود .
بنا به رای سیامک سرلک در طی کاوشهای باستان شناسی در لایه های 5000 ساله قلی درویش ;ما می توانیم فرهنگ بومیان این منطقه را شناسایی و رد یابی کنیم که در بخش مرکزی فلات ایران بی نظیر است .
اولین کاوشهای باستان شناسی در این تپه ی تاریخی از 3 سال پیش نتایج سرشار و پرباری داشته است . اکنون پایگاه باستان شناسی تپه ی قلی درویش داده های ارزشمندی درباره ی گذشته ی این منطقه دارد
http://www.hakhamaneshian.net/modules.php?name=Forums&file=printview&t=72&start=0
سنگ صابون و پیوند فرهنگی میان قم و جیرفت .
تهران - 28 ژانویه - 2006- سازمان میراث فرهنگی .
یافت شدن 3 مهره ی تسبیح یا گردنبد تزئینی که در جیرفت در دوران باستان از آن بهره می جستند; در تپه قلی درویش در (پیرامون) قم ; این دیدگاه را نیرو داد که می بایست یک پیوند فرهنگی بین بخش میانی (مرکزی) و بخش خاوری (شرقی) فلات ایران در طی هزاره ی سوم پیش از میلاد به هستی آمده باشد .
بنا به گفته ی سیامک سرلک سرپرست گروه کاوش در پایگاه باستانی تپه ی قلی درویش :
"ما 3 مهره ی تئینی سنگ صابون در تپه ی قلی درویش یافتیم گونه ی جنس چنین سنگی تنها در استان کرمان به ویژه جیرفت یافت می شود . نمونه ی ( جنس سنگ این مهره ها) با آنهایی در بخش خاوری فلات ایران یافت شده یا به سخن دیگر جایی که ازاین سنگ (در دوران باستان)به میزان زیاد از آن بهره می جستند
پیوندی وجود دارد . "
کاوش های باستان شناسی در لایه سوم باستان شناختی مربوط به هزاره ی سوم پیش از میلاد می باشد .
بنا به رای جناب سیامک سرلک : از آنجایی که سنگ صابون در بخش میانی فلات ایران وجود ندارد .این مهره ها را می بایست از خاوران فلات ایران جایی که به میزان زیادی از آن سود می جستند ;به این منطقه آورده باشند.این خود نشان از آن دارد که می بایست بین این دو منطقه یک پیوند فرهنگی در دوران باستان وجود می داشته است .
پیش از این یافت شدن گونه ای از کاسه های ویژه در تپه ی قلی درویش این گمان پدیدآورد که می بایست بین تپه ی قلی درویش و در بخش میانی فلات ایران و بخش خاوری آن یک پیوند فرهنگی وجود داشته باشد .
بی تردید تپه ی قلی درویش یکی از پرآوازه ترین مناطق در هزاره ی سوم پیش از میلاد بوده و بعدها در هزاره ی نخست پیش از میلاد این منطقه به شهر بزرگی دگرگون شده .
گرچه ما نمی توانیم ادعا کنیم که رابطه ی مستقیم بین این دو بخش خاوری و مرکزی فلات ایران وجود می داشته است اما گمان می رود شواهدی بر این گواه یافت شده است و می توان به این سرانجام (نتیجه)رسید که تا حدودی یک پیوند فرهنگی با وجود فاصله ی مکانی بسیار زیادی که این دو منطقه را از هم جدا می کند وجود داشته است .
برگردان نوشتار :نیلوفر مهر زمین
http://www.hakhamaneshian.net/modules.php?name=Forums&file=printview&t=72&start=0
کشف یک دست نوشته ی پیش هخامنشی در قم
تهران - 23 ژانویه ی 2006- سازمان میراث فرهنگی
یافتن خطوط تکرار شونده به سان خط میخی و سایر نشانه های میخی مانند بر روی یک استوانه در پایگاه قلی درویش در نزدیکی شهر قم گمانه زنی درباره ی گونه ای زبان نوشتاری در این پایگاه باستانی در طی دوران هزاره ی نخست پیش از میلاد را نیرو بخشید .
یک استوانه ی سنگی 25 سانتی متری که نشانه های میخی سان بر روی آن کنده کاری شده بود در طی سومین فصل کاوش در لایه های نشیمنگاه انسانی (مسکونی) در دوران عصر آهن مربوط به 3000 سال پیش (به دست آمد) .
بنا به گفته ی سیامک سرلک, سرگروه کاوش در پایگاه باستانی قلی درویش :
(بر روی این استوانه ی سنگی) خطوطی در چند سطر به سان خط میخی کنده کاری شده ( کنده کاری با فرو بردن ابزاری گوه مانند در سطح سنگ) .
در بخش زیزین استوانه نشانه هایی چند وجود دارد که گمان می رود گونه ای دیگر از خط میخی باشد .
خطوط زیگزاگ مانند کنده کاری شده در بخش زبرین(بالایی) استوانه و یک دست نوشته میخی در بخش زیرین(پایینی) استوانه ی سنگی دیده می شود .
نشانه های الفبایی نشان از آن دارد که یک واژه ی ویژه در این دست نوشته تکرار شده به سان چنین پدیده ای را می توان در چغازنبیل دید .
بنا به گفته ی سیامک سرلک :
استوانه ی سنگی را به مرکز پژوهشهای باستان شناسی ایران فرستاده شد تا آن را موشکافانه یررسی کنند . اگر این دست نوشته با دوران آهن در پیوند باشد این نخستین دست نوشته ی یافت شده در بخش مرکزی (میانی) فلات ایران خواهد بود .
پیش از این کاوش های باستان شناسی در لایه های نشیمنگاه انسانی (مسکونی) هزاره ی سوم پیش از میلاد در تپه ی قلی درویش منجر به یافتن یک دفن خمره ای یک کودک در انتهای اتاقی مربوط به دوران برونز (2200-1200پیش از میلاد ) شد.
تپه ی باستانی قلی درویش بر سر راه جاده ی قم - جمکران می باشد . راه سازی این شاه راه (اتوبان) موجب ویرانی بیش از 40 هکتار (40000متر مربع) از 50 هکتار تپه ی قلی درویش شده و بلندای تپه به 6 متر کاهش یافته ;تپه ای که روزگاری بیش از 30 متر بلندا (ارتفاع) داشت.
اگر همه ی لایه های مربوط به دوران مادها - هخامنشیان - پارتها - ساسانیان و دوران اسلامی در این پایگاه تاریخی بکر و دست نخورده می ماند;این تپه ی باستانی می توانست ; برخی از اسرار (ناگفته ی) تمدن پیش هخامنششی را در بخش میانی (مرکزی) فلات ایران پیرامون این نشیمنگاه انسانی بر ما اشکار سازد .و داده های کامل و گسترده ای ار نخستین نشیمنگاه انسانی قم به دست مار برسد
http://www.hakhamaneshian.net/modules.php?name=Forums&file=printview&t=72&start=0